Standardowe wymiary desek w tartaku zależą od przeznaczenia materiału. Inne przekroje stosuje się w konstrukcjach nośnych, a inne do szalunków, łat i kontrłat. Tartak może przygotować także wymiary niestandardowe, ale ich dostępność zależy od parku maszynowego, rodzaju drewna i wielkości zamówienia.
Drewno konstrukcyjne – standardy i parametry
Drewno konstrukcyjne jest przeznaczone do elementów, które przenoszą obciążenia. W praktyce często wybiera się materiał klasy C24, czyli sortowany wytrzymałościowo. Wartość 24 oznacza charakterystyczną wytrzymałość na zginanie wynoszącą 24 MPa. Taki materiał stosuje się między innymi na krokwie, elementy więźby dachowej, stropy, legary i konstrukcje szkieletowe.
Sam przekrój nie wystarcza do oceny przydatności drewna. Dla konstrukcji znaczenie ma także wilgotność. Drewno konstrukcyjne C24 jest zwykle suszone komorowo do około 16–18%, co ogranicza późniejsze paczenie, pękanie i zmianę wymiarów po zamontowaniu. Dokładny przekrój elementów nośnych powinien wynikać z projektu, obciążeń i zasad obliczeniowych określonych między innymi w PN-EN 1995-1-1, czyli Eurokodzie 5.
Do najczęściej spotykanych przekrojów drewna konstrukcyjnego należą:
| Typowy przekrój (mm) | Najczęstsze zastosowanie |
|---|---|
| 45 × 45 | Lżejsze elementy konstrukcji, ruszty i niewielkie podpory |
| 45 × 95 | Konstrukcje szkieletowe, lekkie ściany i elementy pomocnicze |
| 45 × 145 | Ściany szkieletowe, krokwie i elementy wymagające większej wysokości przekroju |
| 60 × 120 | Legary, elementy dachowe i konstrukcje o umiarkowanych obciążeniach |
| 70 × 70 | Słupki, podpory i mniejsze konstrukcje ogrodowe |
| 90 × 90 | Słupy, kantówki i elementy konstrukcji zewnętrznych |
| 100 × 100 | Słupy, krawędziaki i podpory |
| 120 × 120 | Większe słupy oraz elementy przenoszące większe obciążenia |
| 140 × 140 | Cięższe podpory, słupy i konstrukcje wymagające dużej sztywności |
W sprzedaży spotyka się również przekroje 80 × 80 mm i 200 × 200 mm. Większy wymiar nie oznacza jednak automatycznie, że element nadaje się do każdej konstrukcji. O nośności decydują także klasa drewna, wilgotność, długość elementu, sposób podparcia oraz obciążenia.
Tarcica budowlana i deski szalunkowe
Tarcica pomocnicza nie jest tym samym co certyfikowane drewno konstrukcyjne C24. Deska szalunkowa tworzy tymczasową formę dla mokrego betonu, dlatego zwykle nie musi mieć deklarowanej klasy konstrukcyjnej. Najczęściej wykonuje się ją z nieobrobionego lub częściowo obrobionego drewna iglastego, przede wszystkim sosny albo świerku.
W szalunkach często wykorzystuje się drewno świeże, czyli o podwyższonej wilgotności. Suszenie komorowe nie jest tu zazwyczaj potrzebne, ponieważ deska i tak ma kontakt z wodą zawartą w mieszance betonowej. Grubość wpływa przede wszystkim na sztywność formy. Cieńsza deska sprawdza się przy prostych i niskich szalunkach, natomiast grubsza lepiej znosi nacisk mieszanki betonowej.
| Element | Typowe wymiary (mm) | Główne zastosowanie |
|---|---|---|
| Deska szalunkowa | 25 × 100–150 | Szalowanie fundamentów i prostych form betonowych |
| Deska szalunkowa | 32 × 100–150 | Sztywniejsze szalunki, wyższe ściany i stropy |
| Deska budowlana | 40–50 × 100–250 | Cięższe formy, podesty i zastosowania pomocnicze |
| Łata | 40 × 60 | Ruszt dachowy i elementy montażowe |
| Łata | 40 × 50 | Lżejsze ruszty i prace pomocnicze |
| Kontrłata | 25 × 50 | Wentylowana warstwa pod pokryciem dachowym |
Określenie calówka oznacza najczęściej deskę o grubości około 25 mm. W zależności od tartaku i sposobu obróbki można zamówić także deski o grubości 28, 32, 35, 40 lub 50 mm. Trzeba przy tym rozróżnić wymiar nominalny od rzeczywistego. Po obrzynaniu, struganiu albo wysuszeniu przekrój może być mniejszy niż wymiar wyjściowy.
W przypadku desek szalunkowych grubość dobiera się do przewidywanego nacisku betonu i sposobu podparcia. Do elementów nośnych nie należy jednak stosować przypadkowej, świeżej tarcicy tylko dlatego, że ma podobny przekrój do drewna z projektu. Materiał konstrukcyjny powinien mieć określoną klasę i parametry wymagane przez projektanta.
Jak zamawiać wymiary niestandardowe?
Tartak nie działa dokładnie tak jak market budowlany. Oprócz materiału dostępnego od ręki może przygotować deski, bale, łaty lub krawędziaki według ustalonego przekroju i długości. Możliwość wykonania zamówienia zależy jednak od średnicy surowca, piły, urządzeń do obróbki oraz minimalnej opłacalnej partii.
Przed złożeniem zamówienia najlepiej przejść przez następujące etapy:
- Określ przeznaczenie drewna – element nośny, szalunek, łata, kontrłata czy konstrukcja pomocnicza.
- Przygotuj dokładny przekrój i długość w milimetrach, a nie tylko potoczne określenie typu „deska” lub „kantówka”.
- Ustal, czy potrzebujesz drewna świeżego, suszonego komorowo, struganego, obrzynanego albo impregnowanego.
- Zapytaj o klasę wytrzymałości, wilgotność, tolerancję wymiarową i możliwość przygotowania wymaganej liczby elementów.
- Zarezerwuj termin z wyprzedzeniem, szczególnie gdy drewno ma być przecierane, suszone lub obrabiane na indywidualny wymiar.
Przy większym zamówieniu warto przekazać tartakowi zestawienie z projektu. Pozwala to sprawdzić, czy część elementów można wykonać z popularnych przekrojów, a część przygotować indywidualnie. Przy skomplikowanej więźbie dachowej lub innej konstrukcji nośnej wymiar powinien zatwierdzić projektant, a nie być dobierany wyłącznie na podstawie doświadczenia wykonawcy.
O czym pamiętać przed zakupem?
Przed kontaktem z tartakiem ustal przede wszystkim, czy kupujesz drewno do konstrukcji nośnej, czy tarcicę pomocniczą. W pierwszym przypadku liczą się klasa C24, wilgotność i zgodność z projektem. Przy szalunkach ważniejsze są grubość, prostoliniowość, długość oraz możliwość ponownego wykorzystania desek.
Dobrze określony przekrój i przeznaczenie drewna pozwalają uniknąć zamówienia materiału zbyt słabego, zbyt ciężkiego albo niepotrzebnie drogiego. Przed zakupem skonsultuj zestawienie z tartakiem, aby potwierdzić dostępność wymiarów i czas realizacji.
